Mijn eerste keer

Weet jij nog je eerste keer?
Waar deed je het?
Was dat in je eigen auto?
En waren er ook anderen bij?
Was het in het donker of gewoon bij daglicht?
En durfde je dat eigenlijk wel?

Dit verhaal gaat over mijn eerste keer.
Het was met een vrouw in een lesauto.
Zij was veel ouder dan ik. Misschien had ze ook wel meer ervaring.
En toch wilde zij dit met mij doen.
Erg spannend. Samen zwetend van de spanning.
En het was nog eens heel erg warm ook die dag.
Die ervaring … vergeet ik nooit meer …

Instructeurs krijgen na het eerste deel van hun instructeursopleiding en afsluitend examen, een soort ‘oefenpas’ waarmee ze rijles mogen geven aan kandidaten. Er is wel een restrictie: er moet een bevoegd rijinstructeur achterin de auto zitten. Nu leert de praktijk dat dit zelden voor komt en zo ook bij mij. Je wordt dus gewoon in het diepe gegooid en dan ga je maar gewoon aan de slag. Alle zaken die je dan op je opleiding hebt geleerd kun  je over boord gooien, want de praktijk is totaal anders.

Ik was gaan werken bij een rijschool in een, laten we zeggen, arbeiderswijk van een middelgrote stad en kreeg de opdracht een mevrouw op te halen en daarmee te gaan rijden. De enige informatie die ik kreeg waren een naam, een adres en de mededeling dat deze mevrouw de autosnelweg niet meer op durfde en daarmee kon ik het doen. Met alleen een oefenvergunning op zak moest dit toch wel kunnen vond de rijschoolhouder en zeker omdat het een rijbewijsbezitter betrof. Het werd een bijzondere ervaring.

-> Ik kreeg de sleutels van de lesauto in mijn handen gedrukt en kon mijn gang gaan en daar zat ik dan. Alleen in de lesauto op weg naar een eerste klant. Ik had er natuurlijk heel veel zin in, maar ik had op mijn opleiding geleerd methodisch en volgens een bepaalde leergang de lessen op te bouwen van het sturen tot het praktijkexamen en daar had ik nu weinig aan. Deze mevrouw kon immers auto rijden en had zelfs een rijbewijs, maar ze durfde het niet meer. Wat kon ik voor haar betekenen? Enerzijds sloeg de onzekerheid toe, maar anderzijds vond ik het erg spannend en had ik er heel veel in zin en ik besloot alles maar op mij af te laten komen. Ik had geen verdere informatie, geen instructiekaart en wist niet wie er in zou stappen.
Ik ging letterlijk onbekende wegen in, want zelfs de wijk waarin ik kwam te werken kende ik niet of nauwelijks en aangezien navigatiesystemen nog niet tot de standaarduitrusting van een lesauto behoorde, had ik er maar een plattegrond van de wijk bij genomen. Waar zou het zijn? Ik manoeuvreerde de auto behendig door de kleine straatjes van de wijk heen en ergens in een klein straatje waar je de auto nauwelijks kon parkeren was het adres waar ik moest zijn. Uitstappen en aanbellen dan maar? Dat hoefde niet, want voor ik het mij realiseerde werd de autodeur geopend en stond daar een vrouw van een jaar of 40 met knikkende knieën voor mijn neus. Ik stelde mijzelf voor en liet haar instappen achter het stuur. Zelf nam ik plaats aan de rechterzijde wat voor mij ook een aparte ervaring was. Daar had ik namelijk nog nooit gezeten. Het was echt mijn allereerste keer met een ‘echte’ leerling.

Nog wat onwennig draaide ik aan de instructiespiegels en stelde ik zelf mijn stoel in. Via het spiegeltje zag ik de vrouw met een flinke blos op haar gezicht achter het stuur zitten. Ze voelde zich duidelijk niet op haar gemak.
‘Zo, daar zit je dan’ zei ik en ik gaf ons beiden de gelegenheid even te acclimatiseren. Wie was zij? Dat zal ze waarschijnlijk ook van mij hebben gedacht. Wie was ik zelf nu helemaal. Als ik op dat moment gezegd zou hebben dat zij mijn eerste klant was en dat ik nog nooit rijinstructie had gegeven, was zij waarschijnlijk direct weer uitgestapt. Maar die indruk kreeg ze kennelijk niet van mij. Ik vroeg haar wat het probleem met rijden eigenlijk precies was en ze begon te vertellen.
‘Ik heb al heel wat jaren mijn rijbewijs en ben destijds ook in een keer geslaagd. Daarna ben ik steeds minder gaan rijden en dat kwam ook omdat mijn man altijd reed in die tijd. Nu ligt hij in het ziekenhuis en wil ik hem graag bezoeken, maar ik voel mij erg onzeker en zie erg tegen het rijden op.’  Het bleek dat deze mevrouw wel reed, maar steeds kleine stukjes en alleen in de wijk en zeker niet daar buiten. Daar voelde ze zich onzeker en daar wilde ze vanaf. Ze had alle hoop dat ik als ervaren instructeur haar hiermee kon helpen.

Even aarzelde ik en dacht: ‘zal ik heel eerlijk zijn en zeggen dat het ook mijn eerste keer is?’ maar die gedachte werd al snel als optie uitgesloten. Met deze opmerking zou ik haar zeker niet verder helpen. Ik dacht even na en besloot haar op haar gemak te stellen door een truc die ik eerder toegepast had in soortgelijke situaties waar mensen het benauwd hebben met hun probleem. Begrip en herkenbaarheid door situaties te schetsen waarin zij zou merken dat ik haar begreep en snapte wat zij door maakte als zij in de auto zat en wilde gaan rijden. Het effect was daar en ik merkte dat ze minder gespannen in de auto zat. Er kwam een gesprek op gang over haar man, haar angsten en het autorijden. Tien minuten later waren we nog steeds niet weg gereden en aangezien het erg warm was in de auto en ik toch eens moest gaan rijden stelde ik voor eerst een voor haar bekend stuk te gaan rijden rond de wijk waarin zij woonde. Ik gaf aan dubbele bediening te hebben en het zo over te kunnen nemen in geval van nood en zij antwoordde dat ze het prettig vond om zo’n ervaren iemand naast haar te hebben en dat dit haar vertrouwen gaf. Ik schaamde mij hierover een beetje en het enige wat ik nu kon doen was het vertrouwen waar maken. Ik had voldoende bagage mee gekregen om deze klus te klaren en dan bedoel ik niet de bagage van mijn instructieopleiding, maar die van mijn opleiding agogiek. Daar had ik geleerd met deze situaties om te gaan en daar had zij nu meer aan dan aan iemand die goed auto kon rijden. Dat was immers het probleem niet. Ze durfde niet meer. Met dat probleem onder ogen zijn wij gaan rijden. Eerst de wijk rond en toen de wijken om die wijk heen langs de hoofdwegen. Uiteindelijk kwamen we op een secundaire weg naast de snelweg uit bij Nieuwerkerk aan den IJssel en die reed zou ik af rijden tot  een nabij gelegen hotel.
Het rijden was prima gegaan en je kon zien dat zij de vaardigheden om auto te rijden nog helemaal in zich had. Wat dat betreft had ze geen probleem ook al dacht ze zelf van wel. Ik moest haar dus duidelijk maken dat het niet aan haar vaardigheden lag, maar dat het tussen haar oren zat en dat ze van die angst af moest zien te komen.

Inmiddels werd zij nerveuzer en zag ik rode vlekken in haar nek en vluchtige blikken naar de autosnelweg naast haar. Het werd stiller in de auto. Bij het hotel langs de snelweg zette ik de auto stil en zei: ‘Gefeliciteerd. Je hebt zojuist het gevaarlijkste stuk weg gereden van deze hele regio’. Ze keek mij verbaasd aan. ‘Dat was niet zo moeilijk’ zei ze, ‘deze weg ging wel, maar die snelweg is juist mijn probleem.
Het was een mooi aanknopingspunt om uit te leggen aan haar hoe gevaarlijk deze weg langs de snelweg was. Fietsers, auto’s, vrachtverkeer, tractoren en voetgangers gingen allemaal over deze weg en dat is erg gevaarlijk. Op de autosnelweg komen we alleen de snellere motorvoertuigen tegen, rijden we allemaal een kant op en liggen de snelheden van de voertuigen veel dichter bij elkaar. De bedoeling was haar aan te spreken op haar verstand en niet op haar emotie. Dit door het rationeel te benaderen en niet meer in te gaan op haar angsten.
Dat kan alleen als je vooraf aandacht besteed aan de emoties van de kandidaat en hier over spreekt. Aangezien ik dat al had gedaan bij aanvang van de les koos ik daar nu bewust niet meer voor en bleef een beroep doen op haar ‘gezonde’ verstand. Natuurlijk wist ik dat ik het hiermee niet direct weg zou krijgen, want zij moest ervaren dat ze de autosnelweg prima kon rijden.
Ik stelde voor een klein stukje autosnelweg te gaan rijden. Van Nieuwerkerk aan den IJssel naar Moordrecht is dat nog geen 3 kilometer snelweg dus mocht ze het te benauwd krijgen was dat maar heel kort. Ik gaf haar de mogelijkheid om te stoppen als het echt niet kon. het handige van dubbele bediening is dat je het over kun nemen van de kandidaat.
Om een lang verhaal kort te maken gingen we de snelweg op en ging dat prima. Zwetend dat wel, maar het ging wel. Via de secundaire weg weer terug en nog een dat zelfde stuk gereden en daarna over de snelweg weer terug. Inmiddels was zij 6 keer de snelweg op en af gegaan en kreeg ze steeds meer zekerheid. Ik besloot dat het voor nu voldoende was en reed met haar terug naar huis. Bij haar aangekomen gaf ze blijk van het vertrouwen in mij en haarzelf dat dit goed zou komen en dat als we dit vaker zouden oefenen ze dit op den duur waarschijnlijk wel alleen zou durven. En zo zou het de lessen daarna ook gaan.

Ik draaide die middag de lesauto vol trots de straat in waar de verkeersschool gehuisvest was, parkeerde de auto voor de deur en sloot de deur.
Ik zelf had hier een heel prettig gevoel aan over gehouden. Een prettige vrouw, een les die goed was gegaan, een tevreden mens die trots was op haarzelf en ik had aan haar wens kunnen voldoen en vooral: het was mij gelukt en ik was beretrots op mijn eigen eerste prestatie.

Ik glimlach nog steeds bij het feit dat zij nooit geweten heeft dat ik mijn instructiediploma niet eens had en al helemaal geen ervaring. Het is een mooie ervaring om op terug te kijken.

Uiteindelijk heeft deze klant na 4 lessen de instructie kunnen beëindigen en is ze zelf gaan rijden. Missie geslaagd!